ÖNE ÇIKANLAR
Home » Enerji » Enerji tüketimi

Enerji tüketimi

Küresel enerji tüketimi ekonomik büyüme, kişi başına milli gelirdeki artış, sanayileşme, nüfus artışı ve kentleşme gibi unsurlara bağlı olarak sürekli artan bir seyir izlemiştir.

Şekil 1.1 Dünya birincil enerji tüketimi ve GSYH ilişkisi (IEA,2013)

Enerji tüketimi

Enerji Tüketimini Etkileyen Faktörler

Ekonomik büyüme enerji tüketimini etkileyen en önemli faktörlerden biridir. IEA 2013 Dünya Enerji Görünümü Raporu’ndan alınan Şekil 1.1’de görüleceği üzere İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (Organization for Economic Co-operation and Development, OECD) ülkelerinin toplam birincil enerji tüketimi 1970’lerden 2000’lerin başına kadar OECD üyesi olmayan ülkelerin tüketiminden fazla iken, 2000’lerin başından itibaren OECD dışı ülkelerin birincil enerji tüketimi artarak OECD ülkelerinin tüketiminin önüne geçmiştir. 1970’li yıllarda OECD ülkelerinin enerji tüketimindeki payı %60 iken, 2012 yılı itibarıyla yaklaşık %40 olmuştur. Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) açısından bakıldığında OECD ülkelerinin GSYH’si OECD dışı ülkelerin GSYH’sinden fazladır. Şekilde görüldüğü üzere ülkelerin enerji tüketimi gelirleri ile paralel bir gelişme göstermiştir.  OECD üyesi olmayan ülkelerin küresel enerji tüketimindeki payı 2000 yılında %45 iken 2012 yılında %57 olmuştur (IEA, 2013). OECD üyesi olmayan ülkelerin küresel enerji tüketimi artışındaki dominant rolüne rağmen ortalama enerji tüketimi (2012’de kişi başı 1,3 ton eş değer petrol (tep)) OECD ülkelerinin ortalamasından (4,2 tep) 3 kat daha düşüktür. Son yıllardaki enerji tüketimi trendlerine bakıldığında tüketimin ağırlık merkezinin gelişmekte olan ekonomilere, özellikle de küresel enerji kullanımını %33 daha fazla yukarıya çeken Çin, Hindistan ve Ortadoğu’ya kaydığını görmek mümkündür (IEA, 2014).

Enerji, iş yapabilme kapasitesi veya başka bir deyişle herhangi bir sistem içinde oluşan iş olarak tanımlanmaktadır. Detaylı bilgi için enerji nedir başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Nüfus faktörü de enerji tüketimini belirleyen unsurların en önemlilerinden birisidir. GOÜ’lerdeki hızlı nüfus artışı enerjiye olan talebin hızla artmasına sebep olmaktadır. Özellikle yaşlı nüfusun payının artması ve hane halkındaki kişi sayılarının azalması enerji tüketimi kalıplarını etkileyen unsurlardandır. IEA 2015 raporuna göre 2013 yılı itibarıyla 7,1 milyar olan dünya nüfusunun 2040 yılında 9 milyar olacağı, kentleşme oranınınsa %53’ten %63’e çıkacağı öngörülmektedir. Kentleşme oranının yükselmesinin beraberinde enerjinin modern formlarına olan talebi arttıracağı düşünülmektedir (IEA, 2015).

Tablo 1.2 Küresel enerji tüketimi (IEA, 2015)

Tüketim ( Milyon tep (mtep) )
2000 2013 2040
Kömür 2.343 3.929 5.618
Petrol 3.669 4.219 5.348
Doğal gaz 2.067 2.901 4.610
Nükleer 676 646 1.036
Hidrolik 225 326 507
Biokütle 1.023 1.376 1.830
Diğer Yenilenebilir 60 161 693
TOPLAM 10.063 13.559 19.643

IEA’ya göre 2000-2013 yılları arasında dünya enerji tüketimi %35 artmıştır, 2040 yılında ise 2013’e göre %45 artacağı öngörülmektedir. 2013 yılı itibarıyla dünya enerji tüketiminin %31’i petrol, %29’u kömür, %21’i doğal gaz, %10’u biokütle, %5’i nükleer ve %3,6’sı diğer yenilenebilir kaynaklardan oluşmaktadır. Dolayısıyla küresel enerji tüketiminin %81’inin fosil kaynaklardan oluştuğu görülmektedir. 2040 yılına gelindiğinde fosil kaynakların payının (%79) hâlâ baskın olacağı, güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir enerjinin ve nükleer enerjinin payının iki katına çıkacağı öngörülmektedir.

Tablo 1.3 Birincil enerji üretiminde ilk 10 ülke (IEA, 2014)
En çok enerji üreten ülkeler

Tablo 1.3’te 2012 yılı itibarıyla birincil enerji üretimi açısından ülke sıralamalarına bakıldığında OECD dışı ülkelerin rolünün gitgide daha fazla ön plana çıktığı görülmektedir. Toplam enerji üretiminde %22’lik bir paya sahip olan Çin, ABD’yi (%16) geride bırakmaktadır. Hindistan ve Rusya sırasıyla 3. ve 4. sırada yer almaktadır. Bölgesel düzeyde Asya, 2012’de toplam dünya üretiminin %30’unu üreterek en çok enerji üreten bölge olarak üretimi %28 olan OECD’nin önüne geçmiştir. Ayrıca Asya bölgesinde enerji üretimi yıllık artışı (%3,2) OECD’deki artıştan (%0,6) daha fazladır. Diğer yandan bölgesel olarak enerji üretiminde en fazla artışı kaydeden bölge bir önceki yıla göre %5,1 artışla Afrika’dır (IEA, 2014).

Kaynakça

  • International Energy Agency (IEA). (2013). World Energy Outlook 2013. Paris: IEA.
  • International Energy Agency (IEA). (2014). World Energy Outlook 2014. Paris:IEA.
  • International Energy Agency (IEA). (2015). World Energy Outlook 2015. Paris:IEA.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedIn

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Nükleer enerji kapasitesi ve elektrik üretimindeki payı

Nükleer Enerji

Nükleer enerji son 50 yılda küresel enerji konjonktüründe yükselişe geçen yenilenemez enerji kaynağıdır. Nükleer enerji, …

Dünya günlük petrol tüketimi

Dünya petrol üretimi ve petrol tüketimi

Dünya petrol üretimi Üstteki grafikte 1971-2013 yılları arasında bölgelere göre küresel petrol üretim miktarının seyri görülmektedir. …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir